Nurzaniec olbrzymi, czyli Vallisneria gigantea, to duża roślina rozetowa używana w akwarystyce głównie na tylnym planie. W praktyce pod tą nazwą bywa sprzedawanych kilka bardzo podobnych nurzańców o szerokich, długich liściach, dlatego w handlu identyfikacja nie zawsze jest całkowicie pewna. Niezależnie od tych niejasności akwarystycznych chodzi o prawdziwą roślinę wodną z rodziny żabieńcowatych, zdolną do długotrwałego życia całkowicie zanurzonego. Jej największym atutem są długie, taśmowate liście, szybkie pobieranie składników pokarmowych z wody i podłoża oraz łatwe rozmnażanie przez rozłogi.
Nurzaniec olbrzymi – czym jest i czego wymaga w akwarium
Pod nazwą nurzaniec olbrzymi rozumie się zwykle duży przedstawiciel rodzaju Vallisneria, najczęściej oznaczany jako Vallisneria gigantea. Współczesna systematyka i praktyka handlowa nie zawsze idą tu w parze: część roślin sprzedawanych jako „gigantea” może należeć do innych blisko spokrewnionych taksonów lub form uprawnych z rodzaju Vallisneria. Dla akwarysty najważniejsze jest jednak to, że są to rośliny o bardzo podobnej biologii: wodne, rozetowe, silnie korzeniące się i rozrastające się przez długie rozłogi.
W akwarium nurzaniec olbrzymi zwykle najlepiej rośnie w umiarkowanym lub mocniejszym świetle, w temperaturze mniej więcej 22–28°C, w wodzie o pH od lekko kwaśnego do zasadowego, najczęściej około 6,5–8. Toleruje dość szeroki zakres twardości i często dobrze radzi sobie także bez dodatkowego CO2. Nie jest jednak rośliną „bezobsługową”: wymaga miejsca, stabilnych warunków i regularnej kontroli rozrostu, bo potrafi szybko zdominować tył oraz boki zbiornika.
To jeden z klasycznych wyborów do dużych akwariów towarzyskich, biotopowych i low-tech. W mniejszych zbiornikach bywa kłopotliwy, ponieważ długie liście łatwo kładą się na powierzchni, zacieniając niższe gatunki.
Co to za roślina, do jakiej grupy należy i skąd pochodzi
Vallisneria gigantea to nazwa odnoszona do dużego nurzańca z rodzaju Vallisneria, należącego do rodziny żabieńcowatych, czyli Hydrocharitaceae. Rodzaj ten obejmuje rośliny wodne szeroko rozpowszechnione w strefie tropikalnej i subtropikalnej oraz częściowo umiarkowanej różnych kontynentów. W zależności od ujęcia taksonomicznego i źródeł botanicznych zakres występowania konkretnie rozumianej Vallisneria gigantea bywa opisywany różnie, ale duże nurzańce pochodzą przede wszystkim z obszarów Azji i Oceanii, w tym z ciepłych regionów Australii i Azji Południowo-Wschodniej.
W naturze rośliny z tej grupy zasiedlają rzeki o wolniejszym nurcie, starorzecza, jeziora, kanały, rozlewiska i inne stale zalane siedliska słodkowodne. Nie są to typowe rośliny bagienne lub lądowo-błotne sprzedawane omyłkowo jako akwariowe, lecz rośliny rzeczywiście wodne, zwykle rosnące całkowicie zanurzone. Mogą jednak wytwarzać kwiaty przy powierzchni wody, a niektóre populacje w płytkich zbiornikach funkcjonują przy okresowych wahaniach poziomu wody.
Dla akwarysty ważne jest rozróżnienie: nurzaniec nie jest łodygowcem ani rośliną kłączową. To roślina rozetowa, czyli taka, której liście wyrastają z krótkiej osi wzrostu u podstawy, a nie z pionowej łodygi. Tworzy silny system korzeniowy i rozłogi, po których powstają młode rośliny potomne.
Pokrój, liście i docelowe rozmiary
Nurzaniec olbrzymi tworzy gęste rozety długich, taśmowatych liści. Liście są równowąskie, zwykle dość szerokie jak na rodzaj Vallisneria, elastyczne, ale mocniejsze niż u drobniejszych form. Ich barwa jest najczęściej średniozielona do ciemnozielonej, choć przy silnym świetle i dobrym odżywieniu młode liście mogą wydawać się jaśniejsze. Czerwonego lub purpurowego wybarwienia typowego dla niektórych innych roślin akwariowych tutaj się nie oczekuje.
W dużych akwariach liście zwykle osiągają od około 60 cm do ponad 100 cm długości, czasem więcej, zależnie od konkretnej rośliny, warunków i tego, co faktycznie kryje się pod etykietą handlową. Szerokość liści bywa zmienna, ale zwykle jest większa niż u popularnej Vallisneria spiralis. To sprawia, że roślina nadaje się głównie na trzeci plan. W wąskich i niskich zbiornikach potrafi bardzo szybko zdominować kompozycję.
Liście nie mają wyraźnych ogonków liściowych. Wyrastają z podstawy rozety, a ich nasada przechodzi bezpośrednio w część pochwową. Łodyga w znaczeniu typowym dla roślin łodygowych nie występuje. Kłącza również brak; funkcję ekspansji pełnią rozłogi biegnące w podłożu.
Wzrost, tempo rozrastania i zachowanie w akwarium
To roślina zwykle rosnąca szybko lub co najmniej umiarkowanie szybko, jeśli ma odpowiednie światło, stały dostęp do składników pokarmowych i nie jest często przesadzana. Im lepsze warunki, tym chętniej wypuszcza nowe liście i długie rozłogi. W praktyce akwarystycznej największe przyrosty obserwuje się w dojrzałych zbiornikach z zasobnym dnem lub regularnym nawożeniem przykorzeniowym.
Nurzaniec olbrzymi pobiera składniki zarówno przez korzenie, jak i z toni wodnej. Z tego powodu może pomagać w stabilizacji akwarium, zużywając azot i fosfor, ale nie należy traktować go jako „lekarstwa na glony”. Jeśli światło będzie zbyt mocne, a nawożenie i dostępność węgla nie nadążą za tempem fotosyntezy, liście mogą słabnąć i porastać glonami.
W dobrych warunkach roślina szybko wysyła rozłogi na boki. Dla jednych akwarystów to zaleta, bo łatwo zbudować zieloną ścianę tła, dla innych wada, ponieważ nurzaniec zaczyna wchodzić między inne rośliny. W dużych zbiornikach daje to naturalny, miękki efekt falujących pasm zieleni. W małych akwariach może to oznaczać ciągłą konieczność przerzedzania.
Forma zanurzona, ewentualna forma wynurzona i kwitnienie
W akwarystyce nurzaniec olbrzymi jest uprawiany niemal zawsze w formie zanurzonej, bo właśnie tak funkcjonuje najlepiej. Liście zanurzone są długie, taśmowate i miękkie w ruchu wody. W uprawie emersyjnej, czyli nadwodnej, nie jest tak powszechny jak wiele roślin błotnych, ale może występować w bardzo płytkiej wodzie z liśćmi wyrastającymi ku powierzchni. Jego biologia pozostaje jednak wyraźnie związana ze środowiskiem wodnym.
Różnice między formą zanurzoną a ewentualnie wynurzoną są zwykle mniejsze niż u wielu roślin ziemnowodnych. Najważniejsza praktyczna informacja jest taka, że rośliny z hodowli mogą po posadzeniu zrzucić część starszych liści, zwłaszcza jeśli zmieniają warunki oświetlenia, temperatury lub składu wody. Nie musi to oznaczać choroby. Jeśli stożek wzrostu pozostaje zdrowy, z centrum rozety pojawiają się nowe liście przystosowane do danych warunków.
Kwitnienie w akwarium jest możliwe, zwłaszcza w odkrytych zbiornikach lub uprawie stawowej. Rodzaj Vallisneria słynie z interesującego sposobu kwitnienia: kwiaty żeńskie mogą być wynoszone ku powierzchni na długich szypułkach, a męskie odrywają się i unoszą na wodzie. W warunkach akwariowych rozmnażanie generatywne ma jednak niewielkie znaczenie praktyczne; podstawową metodą pozostaje rozmnażanie przez rozłogi.
Światło, CO2, nawożenie i podłoże
Wymagania świetlne nurzańca olbrzymiego można określić jako umiarkowane. Przy słabszym świetle zwykle przeżywa i rośnie, ale wolniej, a dolne partie liści mogą tracić atrakcyjny wygląd. Przy mocniejszym i stabilnym oświetleniu tworzy dłuższe, gęstsze kępy oraz szybciej wypuszcza odrosty. Nie warto jednak przesadzać z intensywnością światła bez zapewnienia pozostałych czynników, bo to częsty powód glonów na liściach.
Dodatkowe CO2 nie jest obowiązkowe. Roślina zwykle dobrze nadaje się do akwarium bez instalacji CO2, zwłaszcza jeśli zbiornik jest dojrzały i umiarkowanie obsadzony rybami. Suplementacja CO2 może jednak poprawić tempo wzrostu, zagęszczenie i kondycję liści, szczególnie w wyższej temperaturze, przy mocniejszym świetle i intensywnym nawożeniu.
Pod względem żywienia nurzaniec olbrzymi lubi zasobne podłoże, bo rozwija rozbudowany system korzeniowy. Nie oznacza to, że konieczne jest podłoże aktywne. Dobrze rośnie także w podłożu neutralnym, jeśli pod korzenie okresowo podaje się kapsułki lub tabletki nawozowe. W słupie wody powinny być dostępne podstawowe makroelementy: azot, fosfor i szczególnie potas, którego niedobory u nurzańców często objawiają się przejaśnieniami, drobnymi nekrozami i pogorszeniem jakości starszych liści.
Mikroelementy, w tym żelazo, również są potrzebne, ale żółknięcie liści nie zawsze oznacza właśnie brak żelaza. Podobne objawy mogą wynikać z niedoboru azotu, uszkodzeń korzeni, nagłej zmiany parametrów lub zbyt słabego światła. W praktyce najlepiej utrzymywać umiarkowane, regularne nawożenie zamiast stosować duże jednorazowe dawki.
Roślina preferuje podłoże o grubości pozwalającej korzeniom swobodnie się rozrastać. Piasek lub drobny żwir są odpowiednie, jeśli nie dochodzi do silnego beztlenowego zagniwania podłoża. Zbyt płytka warstwa dna utrudnia zakorzenienie i zwiększa ryzyko wypływania świeżo posadzonych egzemplarzy.
Parametry wody i tolerancja środowiskowa
Nurzaniec olbrzymi jest dość tolerancyjny względem parametrów wody. W akwariach najczęściej dobrze rośnie w temperaturze około 22–28°C, choć chwilowo może znosić trochę niższe lub wyższe wartości. Długotrwale bardzo wysoka temperatura zwykle osłabia kondycję, zwłaszcza przy niedoborach składników i słabym ruchu wody.
Zakres pH sprzyjający uprawie jest szeroki, zwykle od około 6,5 do 8. Woda może być miękka, średnio twarda lub twardsza; wiele nurzańców dobrze znosi wodę umiarkowanie twardą i zasadową. Ważniejsza od idealnie „książkowych” parametrów jest stabilność. Nagłe skoki temperatury, twardości lub odczynu po przesadzeniu częściej wywołują zahamowanie wzrostu niż sama wartość pH mieszcząca się w rozsądnym zakresie.
Roślina lubi umiarkowany ruch wody, który ogranicza osiadanie detrytusu na liściach i poprawia dostęp do składników rozpuszczonych w toni. Zbyt silny, punktowy strumień może jednak łamać lub stale wyginać liście w jednym kierunku.
| Cecha | Typowa wartość lub opis | Znaczenie w uprawie | Ciekawostka |
|---|---|---|---|
| Typ rośliny | Roślina rozetowa, prawdziwie wodna | Nadaje się do stałej uprawy całkowicie zanurzonej | Nie jest typową rośliną błotną sprzedawaną tylko „na chwilę” do akwarium |
| Wysokość | Zwykle 60–100 cm lub więcej | Najlepsza na trzeci plan i do wysokich zbiorników | Liście często układają się przy powierzchni i tworzą zielone sklepienie |
| Tempo wzrostu | Umiarkowane do szybkiego | Pomaga szybko zazielenić tło akwarium | W dojrzałych akwariach potrafi wypuszczać liczne rozłogi |
| Światło | Umiarkowane, toleruje także nieco słabsze lub mocniejsze | Przy lepszym świetle zwykle rośnie gęściej i szybciej | Zbyt mocne światło bez równowagi nawożenia może nasilać glony |
| CO2 | Nieobowiązkowe, ale korzystne | Roślina nadaje się także do wielu zbiorników low-tech | Dodatkowe CO2 częściej poprawia tempo wzrostu niż warunkuje przeżycie |
| Podłoże | Neutralne lub żyzne, najlepiej z dostępem do nawożenia korzeniowego | Silny system korzeniowy lubi głębsze dno i kapsułki pod korzenie | To jeden z powodów, dla których nurzańce lepiej rosną po ustabilizowaniu zbiornika |
| Rozmnażanie | Przez rozłogi z roślinami potomnymi | Bardzo łatwe zagęszczanie i przenoszenie do innych części akwarium | Rozmnażanie z nasion w akwarium ma znikome znaczenie praktyczne |
| Trudność uprawy | Łatwa do średniej | Dobra dla początkujących, jeśli mają dostatecznie duże akwarium | Największą trudnością bywa nie utrzymanie przy życiu, lecz kontrola rozrostu |
Wygląd, sposób wzrostu i różnice między formą zanurzoną a wynurzoną
Nurzaniec olbrzymi rośnie z rozety osadzonej w podłożu. Z jej środka stale wyrastają nowe liście, podczas gdy najstarsze stopniowo obumierają od zewnętrznej strony kępy. To typowy wzór wzrostu roślin rozetowych. Korzenie są liczne, mocne i dobrze penetrują dno, dlatego roślina stabilnie siedzi w podłożu po ukorzenieniu, choć świeżo po posadzeniu może się jeszcze wysuwać.
Liście zanurzone są długie, wstęgowate, bez wyraźnego ogonka, najczęściej z delikatnie zaokrąglonym lub subtelnie zwężającym się końcem. U młodych liści kolor jest zwykle jaśniejszy i bardziej świeży, z czasem przechodzi w głębszą zieleń. Przy niedoborach lub słabych warunkach starsze liście tracą jędrność, mogą żółknąć od końcówek albo pojawiają się na nich małe prześwity i martwe punkty.
Forma wynurzona, jeśli się pojawia, zwykle ma liście bardziej sztywne i mniej efektownie falujące niż pod wodą. W akwarium domowym częściej obserwuje się po prostu kontakt liści z powierzchnią i ich dalsze ścielenie po tafli niż pełne przejście do pokroju nadwodnego. To ważne aranżacyjnie, bo taki układ ogranicza światło docierające do niższych roślin oraz daje rybom poczucie osłony.
Światło, nawożenie, CO2, podłoże i parametry wody
Najbezpieczniej traktować nurzańca olbrzymiego jako roślinę o umiarkowanych wymaganiach świetlnych. W niskim świetle przeżyje, ale nie pokaże pełnego potencjału, a nowe liście będą pojawiały się rzadziej. W mocniejszym świetle rośnie szybciej, lecz tylko wtedy, gdy ma dość składników mineralnych i stabilne warunki.
CO2 z butli nie jest konieczne. To ważny fakt, bo wokół dużych nurzańców narosło przekonanie, że każda roślina tła musi wymagać systemu high-tech. W rzeczywistości dobrze prowadzone akwarium low-tech z żyznym dnem lub regularnymi kapsułkami pod korzenie często wystarcza. Jeśli jednak zbiornik ma intensywne światło, dodatkowe CO2 zwykle wyraźnie poprawia tempo wzrostu i zmniejsza ryzyko zahamowania po większym cięciu czy przesadzaniu.
Roślina korzysta zarówno z nawożenia słupa wody, jak i odżywiania korzeniowego. Azot i fosfor są potrzebne do budowy biomasy, potas wspiera prawidłowe funkcjonowanie tkanek liściowych, a mikroelementy odpowiadają między innymi za prawidłowy przebieg procesów enzymatycznych. Żelazo ma znaczenie, ale nie należy sprowadzać całego nawożenia tej rośliny do jednego pierwiastka.
Najczęściej polecane parametry to temperatura 22–28°C, pH około 6,5–8 i woda od miękkiej do twardej, byle stabilna. To zakres orientacyjny, a nie sztywna granica biologiczna. W praktyce ważniejsze są: dojrzale funkcjonujące podłoże, brak gwałtownych wahań i rozsądna higiena akwarium.
Sadzenie, przycinanie, rozmnażanie i codzienna pielęgnacja
Przed sadzeniem należy usunąć koszyczek i dokładnie wypłukać lub zdjąć wełnę mineralną z korzeni. Jeśli kępa jest duża, można ją delikatnie rozdzielić na kilka rozet. Każdą sadzi się osobno w odstępach pozwalających liściom swobodnie się rozłożyć. Korzenie powinny znaleźć się w podłożu, ale korona wzrostu, czyli miejsce, z którego wyrastają liście, nie powinna być zasypana zbyt głęboko. Zbyt głębokie posadzenie sprzyja gniciu podstawy rośliny.
Po posadzeniu możliwa jest faza adaptacji. Część starszych liści może stopniowo zamierać, zwłaszcza jeśli roślina była wcześniej uprawiana w innych warunkach. Jeżeli nowe liście wychodzą ze środka rozety, to zwykle znak, że proces przebiega prawidłowo.
Przycinanie nurzańca wymaga ostrożności. Nie jest to roślina łodygowa, więc nie skraca się jej jak łodygowców poprzez cięcie wierzchołków. Najlepiej usuwać całe najstarsze lub uszkodzone liście jak najniżej u nasady. Odcinanie zdrowych liści w połowie długości jest możliwe doraźnie, gdy liście całkowicie kładą się na powierzchni, ale estetycznie zwykle wygląda gorzej, bo końcówki po cięciu stają się tępe i mogą obumierać.
Rozmnażanie jest bardzo proste. Roślina wypuszcza rozłogi biegnące po lub w podłożu, na których powstają młode egzemplarze. Gdy rośliny potomne mają już kilka liści i własne korzenie, można je odciąć od rośliny matecznej i przesadzić. To podstawowa metoda rozmnażania akwariowego. Podziału kłącza się tu nie stosuje, ponieważ nurzaniec nie jest rośliną kłączową.
Roślina nie lubi zbyt częstego przesadzania. Każde naruszenie korzeni może czasowo spowolnić wzrost. Dlatego najlepiej od razu zaplanować dla niej stałe miejsce przy tylnej szybie lub w narożniku. Pielęgnacja polega głównie na usuwaniu starych liści, kontrolowaniu odrostów i uzupełnianiu składników pokarmowych w podłożu oraz wodzie.
Porównanie z podobnymi i często mylonymi nurzańcami
Vallisneria spiralis jest zwykle drobniejsza, ma węższe liście i lepiej nadaje się do średnich akwariów. Rośnie podobnie przez rozłogi i również nie wymaga obowiązkowo CO2, ale zazwyczaj sprawia mniej problemów z zacienianiem.
Vallisneria americana to takson bardzo zmienny i w praktyce handlowej część dużych nurzańców bywa z nim mylona lub podawana pod innymi nazwami. Wiele form ma długie, szerokie liście i bardzo podobne wymagania. Dla akwarysty różnice bywają mniej istotne niż fakt, że roślina może urosnąć bardzo duża.
Vallisneria nana jest znacznie smuklejsza i subtelniejsza. Choć nazwa sugeruje „mały” rozmiar, w dobrych warunkach też może osiągać sporą długość, ale liście pozostają dużo węższe. Lepiej pasuje do delikatnych aranżacji typu nature aquarium.
Sagittaria subulata bywa mylona z młodymi nurzańcami, lecz ma inny pokrój i zwykle krótsze liście. Także tworzy rozety i rozłogi, ale częściej sprawdza się na drugim planie lub nawet z przodu większego akwarium, podczas gdy nurzaniec olbrzymi jest typowym tłem.
Najczęstsze mity i nieporozumienia
- „Nurzaniec olbrzymi potrzebuje obowiązkowo CO2.” Nie. Dodatkowe CO2 pomaga, ale w wielu akwariach roślina dobrze rośnie bez niego.
- „Im więcej światła, tym lepiej.” Nie zawsze. Zbyt mocne światło przy niedoborach składników i niestabilnym CO2 zwiększa ryzyko glonów.
- „Żółte liście to zawsze brak żelaza.” To zbyt proste. Przyczyną może być także niedobór azotu, potasu, problem z korzeniami albo adaptacja po posadzeniu.
- „Roślina pobiera pokarm tylko korzeniami.” Nie. Nurzańce silnie korzystają z podłoża, ale pobierają też substancje odżywcze z wody.
- „Każdy nurzaniec oznaczony jako gigantea to ten sam, ściśle określony gatunek.” W handlu bywa z tym różnie i nazwa nie zawsze jest używana precyzyjnie.
- „Cięcie liści w połowie pobudza rozkrzewianie.” To nie roślina łodygowa. Lepsze jest usuwanie całych starych liści u podstawy.
Ciekawostki o nurzańcu olbrzymim
- Rodzaj Vallisneria nazwano na cześć włoskiego przyrodnika Antonio Vallisneriego.
- Nurzaniec należy do nielicznych popularnych roślin akwariowych o bardzo charakterystycznym zapylaniu związanym z powierzchnią wody.
- Długie liście stanowią świetne schronienie dla narybku i drobnych ryb ławicowych.
- Na liściach rozwija się mikrofauna, z której korzystają krewetki i młode ryby.
- Roślina może ograniczać nadmiar azotu i fosforu w akwarium, bo produkuje dużą ilość biomasy.
- W dużych akwariach tworzy naturalne „kurtyny” zieleni poruszające się zgodnie z ruchem wody.
- Zbyt gęste kępy mogą pogarszać cyrkulację przy tylnej szybie, dlatego czasem warto je przerzedzać.
- Liście są zwykle mniej chętnie zjadane niż u delikatniejszych roślin, ale nie daje to gwarancji bezpieczeństwa przy dużych roślinożercach.
FAQ
Jak duży rośnie nurzaniec olbrzymi?
To duża roślina tła. W akwarium jej liście zwykle osiągają od około 60 cm do ponad 100 cm długości, zależnie od warunków i konkretnej formy handlowej. Dlatego najlepiej nadaje się do wysokich lub długich zbiorników.
Czy nurzaniec olbrzymi jest łatwy w uprawie?
Zwykle tak, pod warunkiem że ma miejsce i stabilne warunki. Nie wymaga skomplikowanej techniki, ale lepiej rośnie w dojrzałym akwarium z sensownym nawożeniem korzeniowym. Trudność częściej polega na kontrolowaniu rozrostu niż na samym utrzymaniu rośliny przy życiu.
Czy nurzaniec olbrzymi potrzebuje CO2?
Nie potrzebuje go bezwzględnie. Dobrze radzi sobie w wielu akwariach bez dodatkowego CO2, zwłaszcza w zbiornikach low-tech. Suplementacja CO2 może jednak przyspieszyć wzrost i poprawić kondycję przy mocniejszym świetle.
Jak sadzić nurzańca olbrzymiego?
Korzenie należy umieścić w podłożu, ale korony wzrostu nie wolno zakopywać zbyt głęboko. Najlepiej sadzić pojedyncze rozety lub małe grupy w pewnych odstępach, po uprzednim usunięciu wełny mineralnej z korzeni. Roślinie trzeba od razu przeznaczyć miejsce na tylnym planie.
Dlaczego nurzaniec olbrzymi żółknie lub traci liście?
Najczęstsze przyczyny to adaptacja po przesadzeniu, niedobory potasu lub azotu, zubożone podłoże, zbyt słabe światło albo uszkodzenie korzeni. Utrata części starych liści po posadzeniu bywa normalna, jeśli ze środka rozety wyrastają nowe.
Jak rozmnażać nurzańca olbrzymiego?
Najłatwiej przez rozłogi. Gdy na rozłogu wyrośnie młoda roślina z kilkoma liśćmi i własnymi korzeniami, można ją odciąć i przesadzić. To podstawowy i najskuteczniejszy sposób rozmnażania w akwarium.
Na którym planie akwarium sadzić nurzańca olbrzymiego?
Przede wszystkim na trzecim planie, przy tylnej szybie lub w narożnikach. W bardzo dużych akwariach może też tworzyć boczne kurtyny roślinne. Na pierwszy plan zupełnie się nie nadaje ze względu na rozmiary.
Czy nurzaniec olbrzymi nadaje się do akwarium low-tech?
Tak, często sprawdza się bardzo dobrze w low-tech, jeśli zbiornik jest ustabilizowany, a roślina ma dostęp do składników odżywczych w podłożu. Trzeba jednak pamiętać, że bez CO2 i przy słabszym świetle tempo wzrostu zwykle będzie mniejsze niż w akwarium intensywnie prowadzonym.
