Garbik trójplamy to morska ryba rafowa z rodziny garbikowatych, czyli Pomacentridae, opisywana naukowo jako Dascyllus trimaculatus. Jest to rzeczywisty gatunek, dobrze znany zarówno biologom raf koralowych, jak i akwarystom morskim, choć nie należy do najłatwiejszych ryb do spokojnych zbiorników towarzyskich. W naturze wyróżnia się ciemnym ciałem i charakterystycznym układem jasnych plam, szczególnie u młodych osobników. To niewielka ryba kostnoszkieletowa silnie związana z rafami Indo-Pacyfiku, gdzie pełni ważną rolę w obiegu energii między planktonem, bezkręgowcami i większymi drapieżnikami.
Garbik trójplamy – czym jest i co wyróżnia Dascyllus trimaculatus?
Dascyllus trimaculatus, nazywany po polsku garbikiem trójplamym, to gatunek niewielkiej morskiej ryby promieniopłetwej z rzędu okoniokształtnych w szerokim ujęciu rafowym i z rodziny garbikowatych. W literaturze anglojęzycznej bywa określany jako three-spot dascyllus lub domino damsel, choć ta druga nazwa częściej odnosi się do młodych osobników ze względu na wzór ubarwienia. Nie jest to błazenek, choć należy do tej samej rodziny co błazenki i wykazuje pewne podobieństwa w budowie ciała oraz zachowaniach terytorialnych.
Najbardziej rozpoznawalną cechą gatunku jest zmienność wyglądu wraz z wiekiem. Młode osobniki są zwykle czarne lub bardzo ciemnobrązowe z trzema jasnymi, najczęściej białymi plamami: jedną na czole i dwiema po bokach ciała. U dorosłych plamy boczne często zanikają lub stają się słabo widoczne, przez co starsze ryby wyglądają bardziej jednolicie, zwykle szaroczarnie lub brunatnoczarnie.
Garbik trójplamy dorasta zazwyczaj do około 10–12 cm długości całkowitej, choć maksymalne rozmiary podawane w źródłach mogą być nieco większe. Jak na przedstawiciela garbikowatych jest więc rybą dość dużą i masywną. Ma wysokie, bocznie spłaszczone ciało, mocną płetwę grzbietową z częścią kolczastą oraz dobrze rozwinięte płetwy piersiowe, które umożliwiają precyzyjne manewrowanie nad rafą.
Biologicznie to gatunek bardzo interesujący, bo w młodości często wiąże się z koralowcami, ukwiałami, jeżowcami albo rozgałęzionymi strukturami rafy, a jako dorosły może przechodzić do życia bardziej otwartego nad stokiem rafowym. Jest oportunistycznym wszystkożercą z wyraźnym udziałem zooplanktonu, ale pobiera też glony, drobne bezkręgowce denne i materię osadzającą się na podłożu.
Przynależność systematyczna, typ ryby i zasięg występowania
Garbik trójplamy jest rybą kostnoszkieletową, a dokładniej promieniopłetwą, czyli przedstawicielem ogromnej grupy ryb, których płetwy są wsparte promieniami kostnymi. Nie jest rybą chrzęstnoszkieletową, jak rekiny i płaszczki, ani bezżuchwowcem. Posiada typowe dla wielu ryb kostnoszkieletowych skrzela osłonięte pokrywami skrzelowymi, łuski oraz pęcherz pławny pomagający utrzymywać się w toni wodnej.
Systematycznie należy do:
- gromady ryb promieniopłetwych Actinopterygii,
- rodziny garbikowatych Pomacentridae,
- rodzaju Dascyllus,
- gatunku Dascyllus trimaculatus.
Naturalny zasięg tego gatunku jest bardzo szeroki i obejmuje tropikalny Indo-Pacyfik. Występuje od wybrzeży wschodniej Afryki i Morza Czerwonego przez Ocean Indyjski, archipelagi Azji Południowo-Wschodniej, Indonezję, Filipiny i Papuę-Nową Gwineę po zachodnią i środkową część Oceanu Spokojnego, w tym rejony Mikronezji, Melanezji, północnej Australii, południowej Japonii, Hawajów i Polinezji Francuskiej. Lokalnie spotykany jest w lagunach, na stokach rafowych i przy krawędziach raf.
Jest to gatunek naturalnie morski, związany z wodami ciepłymi, zwykle o temperaturze około 24–29°C, choć lokalnie zakres może być szerszy. Najczęściej obserwuje się go od bardzo płytkich partii rafy do kilkudziesięciu metrów głębokości, często mniej więcej między 1 a 30 m, chociaż notowania z większych głębokości również się zdarzają. Preferuje miejsca o dobrej przejrzystości wody, typowe dla raf koralowych i ich obrzeży.
Wygląd, budowa ciała i cechy rozpoznawcze
Ciało garbika trójplamego jest wysokie, dość krótkie i silnie spłaszczone bocznie, co ułatwia szybkie manewrowanie między rozgałęzieniami korali i innymi elementami rafy. Głowa jest stosunkowo krótka, pysk niewielki, końcowy, przystosowany do chwytania drobnego pokarmu z toni wodnej i z powierzchni podłoża. Otwór gębowy nie jest duży, ale aparat szczękowy pozwala sprawnie zbierać plankton oraz oskubywać niewielkie organizmy osiadłe.
Uzębienie jest drobne i przystosowane raczej do chwytania małych ofiar niż do rozszarpywania większego pokarmu. Oczy są wyraźne, a linia boczna, jak u innych kostnoszkieletowych, odbiera drgania i ruchy wody, co ma znaczenie przy orientacji w grupie i szybkiej reakcji na drapieżniki.
Płetwa grzbietowa jest ciągła, z wyraźnie zaznaczoną częścią kolczastą z przodu i miękką z tyłu. Płetwa odbytowa także zawiera kolce. Płetwa ogonowa jest raczej płytko wcięta lub zaokrąglona, a płetwy piersiowe szerokie i bardzo ważne podczas zawisania nad rafą i krótkich zrywów. Łuski są drobne, typowe dla garbikowatych.
Najbardziej znane ubarwienie to forma młodociana: czarne ciało z trzema jasnymi plamami. Jedna znajduje się na czole, dwie kolejne po bokach ciała. U dorastających ryb plamy stopniowo bledną lub zanikają. Dorosłe osobniki bywają niemal jednolicie ciemne, z lekkim połyskiem lub jaśniejszymi fragmentami pyska i boków. To właśnie ta zmiana sprawia, że młode i dorosłe bywają przez początkujących mylone z różnymi gatunkami.
Środowisko życia i zależność od rafy koralowej
Dascyllus trimaculatus jest typową rybą rafową. Występuje nad koralowcami twardymi, przy blokach koralowych, w lagunach, na stokach zewnętrznych raf oraz w miejscach, gdzie występuje złożona struktura dna zapewniająca schronienie. Młode osobniki szczególnie chętnie korzystają z osłony rozgałęzionych korali z rodzaju Acropora, jeżowców z długimi kolcami oraz czasem ukwiałów.
Związek z rafą ma znaczenie nie tylko ochronne. Skomplikowana architektura siedliska pozwala garbikowi trójplamemu efektywnie żerować na planktonie unoszonym przez prądy, a po zagrożeniu błyskawicznie schronić się wśród koralowców. Gatunek wybiera zwykle środowiska o normalnym zasoleniu morskim i umiarkowanym lub miejscami silniejszym ruchu wody, bo prądy przynoszą cząstki pokarmu.
Degradacja raf koralowych ma dla tego gatunku znaczenie praktyczne. Choć garbik trójplamy bywa bardziej elastyczny niż niektóre silnie wyspecjalizowane ryby koralowe, spadek ilości żywych koralowców i uproszczenie struktury rafy zmniejszają liczbę kryjówek, pogarszają warunki dla narybku i mogą wpływać na lokalną liczebność.
Dieta i sposób zdobywania pokarmu
Garbik trójplamy jest wszystkożercą z silnym udziałem planktonu zwierzęcego w diecie. W naturze pobiera głównie zooplankton, drobne skorupiaki pelagiczne, larwy bezkręgowców oraz niewielkie organizmy denne. Może także zjadać glony nitkowate, detrytus i drobne cząstki materii organicznej osiadające na rafie.
To strategia korzystna na rafie, gdzie dostępność pokarmu zmienia się w skali doby, prądów i pory roku. Ryby te żerują zwykle w dzień, często unosząc się nad swoim schronieniem i chwytając drobiny niesione wodą. W razie potrzeby szybko cofają się w głąb osłony. Taki sposób zdobywania pokarmu zmniejsza ryzyko ataku drapieżnika, a jednocześnie pozwala korzystać z bogactwa planktonu.
U młodych osobników udział planktonu bywa szczególnie duży. Dorosłe ryby mogą częściej zbierać pokarm także z powierzchni podłoża. W łańcuchu pokarmowym są one jednocześnie konsumentami drobnych organizmów i ofiarą większych drapieżników rafowych, takich jak strzępiele, lucjany, skrzydlice czy mureny polujące w odpowiednich warunkach.
Rozmnażanie i rozwój
Jak większość garbikowatych, garbik trójplamy rozmnaża się przez składanie ikry i zapłodnienie zewnętrzne. Samiec zajmuje terytorium lęgowe i przygotowuje odpowiednią powierzchnię, z której usuwa osady i naloty. Samica składa na takim podłożu ikrę przyczepną, a samiec ją zapładnia.
Po tarle samiec zwykle pilnuje gniazda, wachluje ikrę ruchami płetw, poprawiając natlenienie, i odpędza intruzów. Tego typu opieka nad ikrą jest dobrze znana u garbikowatych i ma duże znaczenie dla przeżywalności zarodków. Długość inkubacji zależy od temperatury wody; w tropikach rozwój trwa zwykle kilka dni, ale dokładny zakres może się różnić.
Larwy po wylęgu przechodzą etap pelagiczny, czyli żyją przez pewien czas w toni wodnej, niesione prądami. Następnie osiadają na rafie i wybierają miejsce schronienia. To moment krytyczny, bo śmiertelność młodych ryb rafowych jest bardzo wysoka. Brakuje jednolicie potwierdzonych, szeroko cytowanych danych o liczbie jaj dla wszystkich populacji Dascyllus trimaculatus, dlatego ostrożniej mówić o znacznej liczbie drobnych jaj niż o jednej konkretnej wartości.
Znaczenie ekologiczne i relacje z innymi organizmami
Garbik trójplamy uczestniczy w przekazywaniu energii z planktonu do wyższych poziomów troficznych rafy. Pobierając zooplankton i drobne bezkręgowce, a następnie samemu stając się ofiarą większych ryb, stanowi ważne ogniwo sieci pokarmowej. Dodatkowo jego obecność przy koralowcach i innych strukturach rafowych może wpływać na lokalny obieg substancji odżywczych przez wydalanie azotu i fosforu.
Młode osobniki wchodzą w luźne zależności ochronne z jeżowcami i rozgałęzionymi koralami. Nie jest to klasyczna symbioza obowiązkowa jak u błazenków i ukwiałów, ale raczej wykorzystywanie bezpiecznej struktury schronienia. W niektórych rejonach obserwowano również, że młodociane osobniki częściej zasiedlają określone mikrosiedliska, co może ograniczać konkurencję z innymi garbikowatymi.
Gatunek nie jest obecnie zwykle wymieniany jako globalnie silnie zagrożony, ale lokalnie może odczuwać skutki niszczenia raf, ocieplenia oceanów, masowych bieleń koralowców oraz presji związanej z handlem akwarystycznym. W porównaniu z gatunkami bardzo rzadkimi lub ściśle endemicznymi jego sytuacja bywa stabilniejsza, jednak nie oznacza to odporności na długofalowe zmiany środowiska.
| Cecha | Typowa wartość lub opis | Znaczenie biologiczne | Ciekawostka |
|---|---|---|---|
| Takson | Gatunek ryby kostnoszkieletowej: Dascyllus trimaculatus | Pozwala odróżnić go od innych garbikowatych i błazenków | Należy do tej samej rodziny co błazenki, ale nie żyje tak ściśle związany z ukwiałami |
| Środowisko | Wody morskie tropikalnego Indo-Pacyfiku, głównie rafy koralowe | Rafa zapewnia schronienie, miejsce rozrodu i dostęp do planktonu | Młode często kryją się wśród gałęzistych koralowców lub przy jeżowcach |
| Długość | Najczęściej około 10–12 cm długości całkowitej u dorosłych | Jak na garbikowatego to rozmiar sprzyjający silnej terytorialności | W sklepach trafiają zwykle młode, które wydają się znacznie mniejsze i łagodniejsze |
| Ubarwienie młodych | Czarne ciało z trzema jasnymi plamami | Może ułatwiać rozpoznawanie stadium rozwojowego i funkcję maskującą wśród cieni rafy | To właśnie od tego wzoru wzięła się nazwa trójplamy |
| Ubarwienie dorosłych | Zwykle jednolicie ciemne, plamy mogą zanikać | Zmiana wyglądu wiąże się z dojrzewaniem i innym sposobem życia | Dorosła ryba często nie przypomina już typowego „domino” ze sklepu |
| Dieta | Zooplankton, drobne bezkręgowce, glony i detrytus | Łączy rolę planktonożercy i oportunistycznego wszystkożercy | Potrafi żerować zarówno w toni, jak i blisko podłoża |
| Rozmnażanie | Ikra składana na podłożu, zapłodnienie zewnętrzne, samiec pilnuje gniazda | Opieka nad ikrą zwiększa przeżywalność zarodków | To typowy dla wielu garbikowatych model rozrodu z obroną miejsca tarła |
| Zachowanie | Aktywny w dzień, terytorialny, szczególnie w pobliżu kryjówek i rewiru lęgowego | Terytorialność ogranicza konkurencję o bezpieczne miejsca na rafie | W akwarium agresja często rośnie wraz z wiekiem i rozmiarem ryby |
Różnice między samcem, samicą, młodymi i dorosłymi
Wyraźny dymorfizm płciowy u garbika trójplamego jest słabo zaznaczony w codziennej obserwacji. Samce i samice są do siebie podobne pod względem kształtu i ubarwienia, a rozpoznanie płci na podstawie samego wyglądu bywa niepewne. W okresie rozrodczym samce mogą wykazywać intensywniejsze zachowania terytorialne i przebywać przy przygotowanym miejscu tarła, ale to cecha behawioralna, nie stała różnica zewnętrzna.
Znacznie ważniejsze są różnice między stadium młodocianym a dorosłym. Młode mają typowy wzór trzech jasnych plam na ciemnym tle, mniejsze ciało i silniejszą potrzebę przebywania bardzo blisko osłony. Dorosłe osobniki są większe, bardziej masywne, często ciemniejsze i mniej kontrastowo ubarwione, a ich terytorialność zwykle jest silniejsza. To jedna z tych ryb, u których wiek zmienia nie tylko wygląd, ale też odbiór gatunku przez akwarystę.
Sposób życia, pływanie, obrona i komunikacja
Garbik trójplamy jest aktywny głównie za dnia. Zwykle utrzymuje się w pobliżu rafy, zawisając nad schronieniem dzięki szybkim ruchom płetw piersiowych. Nie jest długodystansowym pływakiem otwartego oceanu, lecz specjalistą od krótkich, precyzyjnych manewrów i błyskawicznych odwrotów do kryjówki.
W młodości ryby te mogą tworzyć luźniejsze skupienia wokół wspólnego schronienia, ale nie należy automatycznie nazywać ich klasyczną zwartą ławicą. Dorosłe osobniki częściej zajmują określone obszary i wykazują terytorialność wobec współplemieńców oraz innych ryb wchodzących w strefę żerowania lub rozrodu. To ważne także w akwarium, gdzie ograniczona przestrzeń nasila konflikty.
Obrona polega przede wszystkim na unikaniu zagrożenia, szybkim nurkowaniu w szczeliny rafy oraz aktywnym przeganianiu mniejszych intruzów. Komunikacja jest głównie wzrokowa i opiera się na ustawieniu ciała, pozycjach płetw i krótkich szarżach. Jak u wielu rafowych kostnoszkieletowych, sygnały te mają znaczenie przy ustalaniu dystansu społecznego i granic rewiru.
Brakuje dowodów, by gatunek podejmował dalekie migracje sezonowe. Najważniejszym etapem rozprzestrzeniania są larwy pelagiczne unoszone przez prądy morskie, co pozwala kolonizować nowe fragmenty raf. U dorosłych dominują ruchy lokalne związane z żerowaniem, obroną i rozmnażaniem.
Porównanie z podobnymi rybami
Garbik trójplamy bywa mylony z innymi przedstawicielami rodzaju Dascyllus oraz z niektórymi młodymi garbikowatymi o kontrastowym ubarwieniu.
- Dascyllus aruanus – garbik pasiasty ma białe ciało z wyraźnymi czarnymi pionowymi pasami i zwykle pozostaje bardziej kontrastowy także jako dorosły. Jest smuklejszy wizualnie i kojarzony z gałęzistymi koralowcami.
- Dascyllus melanurus – różni się jaśniejszym ciałem i mocniej zaznaczoną ciemną tylną częścią oraz ogonem. Nie przechodzi tak wyraźnej transformacji z „domino” do niemal jednolicie ciemnej ryby.
- Dascyllus reticulatus – ma bardziej siateczkowaty, delikatnie wzorzysty wygląd i inną tonację boków ciała. Jest mniej masywnie czarny w odbiorze niż dorosły D. trimaculatus.
- Młode niektórych błazenków – bywają z daleka mylone przez laików z garbikami, ale błazenki mają inny wzór pasów, inną sylwetkę i znacznie silniejszy związek z ukwiałami.
Najprostszą cechą identyfikacyjną jest połączenie wysokiego, ciemnego ciała z trzema jasnymi plamami u młodych oraz stopniowy zanik tych plam u dorosłych.
Najważniejsze fakty i częste nieporozumienia
- Garbik trójplamy to nie błazenek, choć należy do tej samej rodziny Pomacentridae.
- Trzy jasne plamy są najbardziej typowe dla młodych osobników; dorosłe często ich nie zachowują w wyraźnej formie.
- To nie jest ryba wyłącznie „spokojna”. W ograniczonej przestrzeni może wykazywać silną terytorialność.
- Nie żywi się wyłącznie glonami. W naturze ważną część diety stanowi zooplankton i drobne bezkręgowce.
- Nie jest gatunkiem słodkowodnym ani słonawowodnym; to ryba morska związana z rafą koralową.
- Nie każda młoda ryba „domino” nadaje się do małego akwarium rafowego na stałe, bo dorastając zmienia rozmiar i zachowanie.
Warunki utrzymania w akwarium morskim
Garbik trójplamy jest regularnie utrzymywany w akwarystyce morskiej, ale najlepiej sprawdza się u osób, które rozumieją zachowania terytorialne ryb rafowych. Młode osobniki są atrakcyjne wizualnie i często wydają się łagodne, jednak wraz ze wzrostem mogą stać się dominujące wobec spokojniejszych współmieszkańców.
Dla pojedynczego dorosłego osobnika zaleca się akwarium wyraźnie większe niż mały zbiornik nano; w praktyce rozsądny punkt wyjścia to zbiornik o długości co najmniej około 100 cm i pojemności mniej więcej 200 litrów lub większej, a przy obsadzie mieszanej często więcej. Istotniejsza od samej liczby litrów jest ilość kryjówek, układ skały i przestrzeń pozwalająca innym rybom unikać kontaktu z garbikiem.
Woda powinna odpowiadać typowym warunkom akwarium rafowego:
- temperatura zwykle około 24–27°C,
- pH mniej więcej 8,0–8,4,
- stabilne zasolenie typowe dla akwarium morskiego,
- wydajna filtracja biologiczna i mechaniczna,
- dobre natlenienie i umiarkowany do dość silnego ruch wody.
Zbiornik powinien zawierać skałę lub jej odpowiednik tworzący szczeliny, przewieszenia i strefy osłonięte. Podłoże ma mniejsze znaczenie niż struktura kryjówek. Gatunek nie wymaga roślin, ale w akwarium rafowym korzysta z rozbudowanej aranżacji i stabilnych parametrów.
Żywienie w akwarium powinno być urozmaicone. Dobrze sprawdzają się wysokiej jakości pokarmy mrożone i suche dla ryb morskich, w tym drobne skorupiaki, mieszanki planktonowe, granulat dla wszystkożerców oraz dodatki roślinne. Lepiej podawać mniejsze porcje niż dopuszczać do stałego zalegania pokarmu, bo przekarmianie pogarsza jakość wody.
W kwestii liczebności grupy należy zachować ostrożność. Młode osobniki bywają sprzedawane i czasem utrzymywane w grupie, ale wraz z dojrzewaniem agresja może wzrastać. W typowym akwarium domowym częściej bezpieczniej trzymać jednego osobnika niż próbować utrzymywać grupę dorosłych, chyba że zbiornik jest bardzo duży, z licznymi kryjówkami i obsadą dobraną przez doświadczonego akwarystę.
Najlepiej unikać łączenia garbika trójplamego z wyjątkowo spokojnymi, małymi rybami przydennymi lub bardzo nieśmiałymi planktonożercami. Zwykle lepiej znosi towarzystwo innych średnich, odpornych ryb rafowych, które potrafią funkcjonować przy obecności terytorialnego sąsiada. Gatunek nie jest idealnym wyborem do delikatnych, spokojnych zbiorników obsadzonych wyłącznie łagodnymi rybami.
Ciekawostki o garbiku trójplamym
- Młode osobniki są znane w handlu jako „domino”, ale dorosła ryba często traci ten charakterystyczny wzór.
- To jeden z bardziej rozpoznawalnych przedstawicieli rodzaju Dascyllus.
- Młodociane garbiki trójplame potrafią korzystać z ochrony, jaką daje sąsiedztwo kolczastych jeżowców.
- Silna terytorialność pojawia się zwykle wyraźniej wraz z wiekiem i wzrostem.
- Samiec opiekujący się ikrą poprawia jej natlenienie, wachlując ją płetwami.
- Szeroki zasięg Indo-Pacyfiku nie oznacza, że wszystkie populacje żyją w identycznych warunkach mikrosiedliskowych.
- Gatunek jest ważny dla badań nad zasiedlaniem raf przez młode ryby i rolą schronienia w przeżywalności narybku.
- Choć to niewielka ryba, może mieć bardzo wyraźny wpływ na zachowanie innych mieszkańców małego akwarium.
FAQ
Jak duży rośnie garbik trójplamy?
Dorosły garbik trójplamy osiąga zwykle około 10–12 cm długości całkowitej. Maksymalne wartości podawane w źródłach mogą być nieco wyższe, ale w praktyce akwarystycznej najczęściej spotyka się ryby mieszczące się w tym typowym zakresie.
Czy garbik trójplamy jest rybą agresywną?
Nie jest stale agresywny wobec wszystkiego, ale może wykazywać silną terytorialność, zwłaszcza jako osobnik dorosły. W akwarium często broni kryjówki i strefy żerowania przed innymi rybami, szczególnie spokojniejszymi lub podobnymi wielkością.
Co je Dascyllus trimaculatus w naturze?
W naturze zjada głównie zooplankton, drobne skorupiaki i larwy bezkręgowców, a także pewną ilość glonów, detrytusu oraz małych organizmów zbieranych z powierzchni rafy. Jest więc oportunistycznym wszystkożercą o silnym komponencie planktonożernym.
Jak odróżnić młodego osobnika od dorosłego?
Młody garbik trójplamy ma zwykle trzy wyraźne jasne plamy na ciemnym tle: jedną na głowie i dwie na bokach. U dorosłych plamy często zanikają, a ciało staje się bardziej jednolicie ciemne i masywniejsze.
Czy garbik trójplamy nadaje się do akwarium rafowego?
Tak, bywa utrzymywany w akwariach rafowych, ale nie zawsze jest dobrym wyborem do spokojnej obsady. Wymaga stabilnych parametrów morskich, kryjówek i odpowiednio przemyślanego doboru współmieszkańców. Najlepiej sprawdza się u akwarystów świadomych jego przyszłej terytorialności.
Gdzie występuje garbik trójplamy?
Występuje naturalnie w tropikalnym Indo-Pacyfiku, od Morza Czerwonego i wschodniej Afryki po wyspy środkowego Pacyfiku. Zamieszkuje rafy koralowe, laguny i stoki rafowe w ciepłych wodach morskich.
Jak rozmnaża się garbik trójplamy?
Składa ikrę na oczyszczonym podłożu, a zapłodnienie jest zewnętrzne. Samiec pilnuje ikry i poprawia jej natlenienie ruchami płetw. Po wylęgu larwy przez pewien czas żyją w toni wodnej, zanim osiądą na rafie.
Czy samca i samicę można łatwo rozpoznać po wyglądzie?
Na ogół nie. U tego gatunku zewnętrzne różnice między płciami są słabo zaznaczone i w codziennej obserwacji trudne do pewnego stwierdzenia. Więcej informacji daje zachowanie w okresie rozrodu niż sam wygląd ciała.
